De afgelopen week verschenen twee stukken die me aan het denken zetten.
In een nieuw essay waarschuwt Bill Gates dat artificiƫle intelligentie zowel de grootste gelijkmaker ooit als de grootste bron van ongelijkheid kan worden. Volgens hem onderschatten veel mensen nog steeds hoe ingrijpend de impact van AI zal zijn op ons werk, onze economie en onze samenleving.
In een interview voor ICT Magazine sprak ik over een andere vaststelling: AI verandert de job van IT’ers fundamenteel. Niet omdat AI mensen vervangt, maar omdat de aard van het werk verschuift. Minder uitvoeren, meer analyseren, beoordelen en orkestreren.
Op het eerste gezicht lijken dit twee verschillende verhalen. Dat zijn ze niet.
De verkeerde vraag
Wanneer organisaties over AI praten, gaat het vaak over technologie.
- Welk model gebruiken we?
- Welke tools moeten we aankopen?
- Hoe snel kunnen we automatiseren?
- Hoeveel productiviteitswinst kunnen we behalen?
Dat zijn relevante vragen. Maar ze zijn niet de belangrijkste. De vraag die volgens mij veel meer aandacht verdient is: hebben onze medewerkers voldoende AI-geletterdheid om deze technologie verstandig, kritisch en doelgericht te gebruiken? Want toegang tot AI wordt steeds minder een concurrentieel voordeel. Vandaag kan een multinational dezelfde generatie AI-tools gebruiken als een kleine KMO. Het verschil zit niet langer in toegang, maar in gebruik.
Iedereen heeft AI. Niet iedereen heeft AI-vaardigheden.
In het ICT Magazine-artikel wordt AI-kennis omschreven als een nieuwe basiscompetentie voor IT-profielen. Niet alleen voor ontwikkelaars, maar ook voor architecten, consultants en securityspecialisten. Ik geloof dat dit zelfs breder gaat. Binnen enkele jaren zal AI-geletterdheid even vanzelfsprekend zijn als digitale geletterdheid vandaag. Niet iedereen moet een AI-expert worden. Maar iedereen zal moeten begrijpen:
- wat AI goed kan;
- waar AI fouten maakt;
- hoe AI-systemen tot antwoorden komen;
- welke risico’s verbonden zijn aan AI-gebruik;
- wanneer menselijke controle noodzakelijk blijft.
Dat is niet langer een nice-to-have. Dat is digitale basisvaardigheid.
Prompting is niet hetzelfde als AI-geletterdheid
Vandaag zien we vaak dat organisaties medewerkers een workshop prompting geven en vervolgens denken dat de AI-transformatie gestart is. Dat is begrijpelijk, maar onvoldoende. Goede prompts schrijven is nuttig. Zie ook mijn boek daarover š Maar AI-geletterdheid gaat over veel meer:
- kritisch denken;
- informatie beoordelen;
- broncontrole;
- ethisch gebruik;
- gegevensbescherming;
- begrip van beperkingen en bias;
- weten wanneer je AI wel of niet inzet.
Iemand die een indrukwekkende prompt kan schrijven maar elk AI-antwoord blind vertrouwt, is niet AI-geletterd. Net zoals iemand die een zoekmachine kan gebruiken nog geen onderzoeker is.
De nieuwe digitale kloof
Bill Gates waarschuwt dat AI ongelijkheid kan vergroten als we niet tijdig ingrijpen. Ik denk dat die kloof niet alleen tussen landen of bedrijven zal ontstaan. Ze zal ook ontstaan tussen mensen. Tussen mensen die AI leren inzetten als versterking van hun expertise en mensen die AI blijven zien als een magische antwoordmachine. De eerste groep zal sneller leren, betere beslissingen nemen en productiever worden. De tweede groep riskeert afhankelijk te worden van technologie die ze onvoldoende begrijpt. Daarom is onderwijs zo belangrijk. Maar ook bedrijven dragen hierin verantwoordelijkheid. AI-geletterdheid mag geen exclusieve kennis worden van enkele enthousiastelingen of innovatie-experts. Ze moet deel worden van de basisvorming van elke medewerker.
Wat moeten we vandaag doen?
Volgens mij zijn er drie prioriteiten.
1. Maak AI-geletterdheid toegankelijk voor iedereen.
Niet alleen voor technische profielen, maar ook voor HR, finance, marketing, administratie en management.
2. Leer mensen kritisch omgaan met AI-output.
De belangrijkste vaardigheid van morgen is misschien niet het genereren van antwoorden, maar het beoordelen ervan.
3. Focus op menselijk inzicht.
Naarmate AI beter wordt in uitvoering, wordt menselijk begrip waardevoller. Technologie kan antwoorden genereren. Mensen moeten nog steeds de juiste vragen stellen.
Slot
In het ICT Magazine-interview gebruikte ik de uitspraak:“Syntax is gratis geworden, maar begrip is schaars.” Misschien vat dat ook de bredere AI-discussie samen. De komende jaren zullen steeds meer mensen toegang krijgen tot krachtige AI-systemen. Dat is niet de uitdaging. De uitdaging is ervoor zorgen dat voldoende mensen begrijpen hoe ze die systemen verstandig, kritisch en verantwoord gebruiken. AI zal waarschijnlijk niet het verschil maken tussen succesvolle en minder succesvolle organisaties.
AI-geletterdheid wel.
De toekomst vraagt om meer dan technische kennis alleen. Daarom ontwikkelden we bij Howest, samen met mijn collega Tibo Van Craenenbroeck, een opleidingsmodule rond AI-geletterdheid. We willen onze studenten niet enkel leren werken met AI, maar hen ook inzicht geven in de kansen, beperkingen en maatschappelijke impact ervan.
Zo maken we hen klaar voor een arbeidsmarkt waarin AI geen uitzondering meer is, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijkse werk.
